Genişletilebilir İmlenim Dili (XML) 1.0 (Dördüncü Düzeltme)

1.1 Öncüler ve Hedefler

XML, W3C himayesi altında 1996 yılında kurulan (öncülü SGML Editorial Review Board olarak bilinen) bir XML Çalışma Grubu tarafından geliştirilmiştir. XML Çalışma Grubu, Sun Microsystems'tan Jon Bosak başkanlığında W3C tarafından ayrıca örgütlenen bir XML Özel İlgi Grubunun etkin katılımıyla kuruldu. XML Çalışma Grubunun üyeleri bir ek bölümde listelenmiştir. Çalışma Grubunun W3C ile iletişimi Dan Connolly tarafından sağlanmıştır.

XML için tasarım hedefleri:

1. XML, Genel Ağ'da düz mantıkla (doğrudan doğruya) kullanılabilmelidir.

2. XML, geniş çapta çok çeşitli uygulamayı destekleyecektir.

3. XML, SGML ile uyumlu olacaktır.

4. XML belgeleri işleyen programları yazmak kolay olacaktır.

5. XML'deki isteğe bağlı özellikler olabildiğince az, hatta sıfır olmalıdır.

6. XML belgeler insanlar için okunaklı olacaktır.

7. XML tasarımı çabucak yapılabilecektir.

8. XML tasarımı özlü ve biçimsel olacaktır.

9. XML belgeler kolayca oluşturulabilecektir.

10. XML imlenimin kısalığı asgari önemdedir.

Bu belirtim, ilgili standartlarla birlikte, XML 1.0'ı anlamak ve üzerinde işlem yapacak bilgisayar programlarını oluşturmak için gerekli tüm bilgiyi sağlar (ilgili standartlar: karakterler için Unicode [Unicode] ve ISO/IEC 10646 [ISO/IEC 10646], dil betimleme yaftaları için RFC 3066 [IETF RFC 3066], dil isimlerinin kodları için ISO 639 [ISO 639] ve ülke isimlerinin kodları için ISO 3166 [ISO 3166]).

XML belirtiminin bu sürümü, metnin tamamı ve yasal uyarıları aynen korunduğu takdirde özgürce dağıtılabilir.

1.2 Terminoloji

XML belgeleri açıklamakta kullanılan terminoloji bu belirtim boyunca tanımlanmıştır. Bu çeviride, vurgulandıklarında, ZORUNLU, ÖNERİ ve SEÇİMLİK anahtar sözcükleri [IETF RFC 2119]'un Türkçe çevirisinde açıklandığı gibi yorumlanır. Ayrıca, aşağıdaki listede tanımlanan terimler, XML belgeleri açıklamakta kullanılan terminolojiyi oluşturmak ve bir XML işlemcinin eylemlerini açıklamakta kullanılır:

hata

Bu belirtimin kurallarıyla bir uyumsuzluk bir hatadır; sonuçları bilinemez. Aksi belirtilmedikçe, bu belirtimde ZORUNLU, ÖNERİ ve SEÇİMLİK anahtar sözcüklerinden biri tarafından imlenmiş bir talimatı yerine getirmekte başarısız olmak bir hatadır. Uyumlu bir yazılım bir hatayı saptayabilir SEÇİMLİK, raporlayabilir ve ondan kurtulabilir SEÇİMLİK.

ölümcül hata

Bir uyumlu XML işlemcinin saptayıp raporlamasının ZORUNLU olduğu bir hata. Bir ölümcül hataya rastladığında işlemci başka hataları da bulmak ve böyle hataları uygulamaya raporlamak SEÇİMLİK için veriyi işlemeye devam edebilir SEÇİMLİK. Hataların düzeltilmesine destek vermek için işlemci belgedeki işlenmemiş veriyi (karakter verisi ve imlenim karışık halde) uygulamaya kullanılır kılabilir SEÇİMLİK. Ölümcül hata saptandığı anda, işlemci normal işleme devam etmemelidir ZORUNLU (yani, belgenin mantıksal yapısı hakkındaki bilgiyi ve karakter verisini uygulamaya normal yolla aktarmaya devam etmemelidir ZORUNLU).

seçim kullanıcının

Uyumlu yazılım (cümledeki fiilin çekim kipine bağlı olarak) ya açıklandığı gibi davranabilir SEÇİMLİK ya da açıklandığı gibi davranmalıdır ZORUNLU; her ne yapılacaksa, (işlemci/uygulama) kullanıcının açıklanan davranışı iptal etmesini veya etkin kılmasını sağlamalıdır. ZORUNLU.

geçerlilik kuralı

Geçerli tüm XML belgelere uygulanan kural. Geçerlilik kuralıyla uyumsuzluk hatadır; bu hatalar geçerliliği sınayan XML işlemciler tarafından, seçim kullanıcıya bırakılarak, raporlanmalıdır ZORUNLU.

iyi biçimlilik kuralı

İyi biçimli tüm XML belgelere uygulanan kural. İyi biçimlilik kuralıyla uyumsuzluk ölümcül hatadır.

eşleşme

(Dizgeler ve isimler için:)İki dizge veya isim, karşılaştırıldıklarında aynıysalar eşleşiyorlar demektir. ISO/IEC 10646'da çok sayıda olası gösterimi olan karakterler (yani, birden fazla karakterin birleşiminden oluşan karakterlerin, birleşik tek karakterlik ve çok karakterli gösterimleri) bakımından, iki dizge, sadece her iki dizge de aynı gösterimi içeriyorsa eşleşirler. Karakter büyüklüğü ile ilgili hiçbir işlem yapılmaz. (dizgeler ve dilbilgisi kuralları için:) Bir sözdizimsel tanım tarafından üretilmiş dile mensup bir dizge aynı sözdizimsel tanımla eşleşir. (içerikler ve içerik modelleri için:) Bir eleman [GK: Geçerli Eleman] kuralında açıklanan anlamda uyumlu olduğunda kendi bildirimi ile eşleşir.

uyumluluk için

Sadece XML'nin SGML ile uyumlu kalacağından emin olmak için içerilmiş bir XML özelliğini açıklayan bir cümleyi imler.

birlikte çalışabilirlik için

XML belgelerin sistemde kurulu olan ISO 8879'a WebSGML Uyarlamaları Eki öncesi SGML işlemcileri tabanı tarafından işlenebilme şansını arttırmak için içerilmiş ilgisiz bir önergeyi açıklayan bir cümleyi imler.

2.1 İyi Biçimli XML Belgeler

Bir metin nesnesinin iyi biçimli bir XML belge olması için:

1. Bir bütün olarak, belge sözdizimiyle eşleşmelidir.

2. Bu belgede verilen bütün iyi biçimlilik kurallarına uygun olmalıdır.

3. Belgede doğrudan veya dolaylı gönderim yapılan çözümlü öğelerin her biri iyi biçimli olmalıdır.

Bir XML belgenin belge sözdizimiyle eşleşmesi için:

1. Bir veya daha fazla eleman içermelidir.

2. Başka bir elemanın içeriğinde hiçbir parçası bulunmayan, kök veya belge elemanı adı verilen sadece tek bir elemanı vardır. Diğer tüm elemanlar bakımından, eğer başlangıç etiketi başka bir elemanın içindeyse, bitiş etiketi de aynı elemanın içindedir. Başka bir deyişle, elemanlar başlangıç ve bitiş etiketleri ile sınırlanmış olarak bir diğerini içerebilir.

Bunun bir sonucu olarak, belgedeki, kök eleman olmayan her C elemanı için, onu içeren bir P elemanı vardır. P'ye C'nin ebeveyni olarak atıf yapılırken C'ye P'nin çocuğu olarak atıf yapılır.

2.2 Karakterler

Bir çözümlenmiş öğe, karakter veriler yanında imlenimi de göstermekte kullanılan karakterlerden oluşan bir dizi olarak bir metin içeriğe sahiptir. Bir karakter ISO/IEC 10646:2000 [ISO/IEC 10646] tarafından belirtildiği gibi metnin bir atomsal birimidir. Geçerli karakterler sekme, satırsonu, satırbaşı ile Unicode ve ISO/IEC 10646'nın geçerli karakterleridir. Standartların bu belge hazırlandığı sırada geçerli olan sürümlerinden A.1 Uyulması Gerekli Olanlar bölümünde bahsedilmiştir. Bu standartların düzeltmelerinde ve eklerinde yeni karakterler eklenebilir. Sonuçta, XML işlemcilerin Kark için belirtilen aralıktaki her karakteri kabul etmeleri ZORUNLUdur.

Karakter kodlarını bit kalıpları halinde kodlayan mekanizmalar öğeden öğeye değişiklik gösterebilir. Tüm XML işlemcilerinin Unicode 3.1'in [Unicode3] UTF-8 ve UTF-16 kodlamalarını kabul etmesi ZORUNLUdur; bu ikisini işaret eden kullanımdaki mekanizmalar ile diğer kodlamaları oyuna dahil eden mekanizmalar 4.3.3 Öğelerdeki Karakter Kodlaması bölümünde açıklanmıştır.

Not:

Belge yazarlarının [Unicode]'un 6.8. bölümünde tanımlanan "uyumluluk karakterleri"ni kullanmaktan kaçınmaları önerilir (ayrıca, [Unicode3]'ün 3.6. bölümündeki D21'e de bakınız). Ayrıca, aşağıdaki karakter aralıklarını kullanmaktan da vazgeçilmiştir. Bu karakterler ya denetim karakterleridir ya da kalıcı olarak tanımlanmamış Unicode karakterleridir:

[#x7F-#x84], [#x86-#x9F], [#xFDD0-#xFDDF],
[#x1FFFE-#x1FFFF], [#x2FFFE-#x2FFFF], [#x3FFFE-#x3FFFF],
[#x4FFFE-#x4FFFF], [#x5FFFE-#x5FFFF], [#x6FFFE-#x6FFFF],
[#x7FFFE-#x7FFFF], [#x8FFFE-#x8FFFF], [#x9FFFE-#x9FFFF],
[#xAFFFE-#xAFFFF], [#xBFFFE-#xBFFFF], [#xCFFFE-#xCFFFF],
[#xDFFFE-#xDFFFF], [#xEFFFE-#xEFFFF], [#xFFFFE-#xFFFFF],
[#x10FFFE-#x10FFFF].

2.3 Ortak Sözdizimsel Oluşumlar

Bu bölümde dilbilgisi içinde geniş çapta kullanılan simgeler tanımlanmaktadır.

B (boşluk karakterleri) bir veya daha fazla boşluk (#x20), sekme (#x9), satırsonu (#xA) veya satırbaşı (#xD) karakterinden oluşur.

Not:

Yukarıdaki sözdizimi tanımında yer alan #xD karakteri tamamen ilk belirtim ile geriye uyumluluk adına vardır. 2.11 Satırsonlarının İşlenmesi bölümünde açıklandığı gibi bir XML belgedeki #xD karakterleri herhangi bir başka işlem yapılmadan önce tek tek silinir veya yerlerine #xA karakterleri yerleştirilir. B sözdizimiyle eşleşen #xD karakterini almanın tek yolu bir öğe değerinde bu karakter için bir karakter gönderimi belirtmektir.

Karakterler kolaylık olsun diye harfler, rakamlar ve diğer karakterler şeklinde sınıflanmıştır. Bir harf, bir alfabetik karakter olabileceği gibi, kök hece karakteri veya bir kavramı simgeleyen karakter olabilir. Her sınıfa özgü karakterlerlerin tam dökümü B Karakter Sınıfları bölümünde verilmiştir.

Bir Ad, bir harf veya bir kaç noktalama iminden biri ile başlar ve isim karakterleri adı verilen, harfler, rakamlar, tire, altçizgi, ikinokta veya nokta imleri ile devam eder. "xml" dizgesi ile veya (('X'|'x') ('M'|'m') ('L'|'l')) ile eşleşen herhangi bir dizge ile başlayan adlar, bu belirtimin bu ve gelecek sürümlerinde standartlaşım adına ayrılıp kayıt altına alınmıştır.

Not:

XML önergesindeki isim-alanları [XML Adları], ikinokta imleri içeren adlara bir anlam yükler. Bu bakımdan, yazarlar XML adlarında isim-alanlarının amaçları dışında ikinokta imi kullanmamalı, ama XML işlemciler, ikinokta imini 'bir isim karakteri olarak' kabul etmelidirler.

Bir ad dizgeciği isim karakterlerinin bir karışımıdır.

Not:

Adlar ve AdDizgeler sözdizimi tanımları normalleştirme sonrası dizgecikli öznitelik değerlerinin geçerliliğini tanımlamakta kullanılır (bkz, 3.3.1 Öznitelik Türleri).

Dizgesel sabitler, tırnak içine alınmış, içinde ayraç olarak tırnak imlerinin kullanılmadığı bir dizgedir. Dizgesel sabitler, dahili öğelerin (ÖğeDeğeri), öznitelik değerlerinin (ÖznitDeğeri) ve harici belirteçlerin (SistemSabiti) içeriğini belirtmekte kullanılırlar. Bir SistemSabitinin imlenim taranmaksızın çözümlenebileceğine dikkat ediniz.

Not:

ÖğeDeğeri sözdizimi tanımı, bir genel öğenin tanımının bir sabitte tek bir < bulunmasına (örn, <!ENTITY sabitim "<">) izin verdiğinden ve böyle bir öğeye yapılacak bir gönderim bir iyi biçimlilik hatasına yol açacağından böyle bir uygulamadan kesinlikle kaçınılması önerilir.

2.4 Karakter Verisi ve İmlenim

Bir Metin imlenim ile karakter verisinin karışımından oluşur. İmlenim ise, başlangıç etiketleri, bitiş etiketleri, boş eleman etiketleri, öğe gönderimleri, karakter gönderimleri, açıklamalar, CDATA bölümü ayraçları, belge türü bildirimleri, işlem yönergeleri, XML bildirimleri, metin bildirimleri ve belge öğesinin tepe seviyesindeki (yani, belge elemanının ve herhangi bir başka imlenimin dış tarafındaki) boşluk karakterleriyle şekillenir.

İmlenim dışındaki tüm metin belgenin karakter verisini oluşturur.

Ve imi (&) ve açılı sol ayraç (<), bir açıklama, bir işlem yönergesi veya CDATA bölümü içinde veya birer imlenim ayracı olarak kullanılmaları dışında, birer dizge sabiti biçiminde görünmemelidirler ZORUNLU. Böyle bir durumda, ya sayısal karakter gönderimleri ya da sırasıyla "&" ve "<" dizgeleri olarak görünmelidirler ZORUNLU. Açılı sağ ayraç (>), ">" dizgesi kullanılarak gösterilebilirse de, uyumluluk için içerik içinde "]]>" dizgesi bir CDATA bölümünün sonunu işaret etmiyorsa, dizge içinde bir karakter gönderimi veya ">" kullanılarak gösterilmelidir ZORUNLU.

Karakter verisi elemanların içeriğinde, imlenim başlatma karakterini ve CDATA bölümü kapama ayracı olan "]]>" dizgesini içermeyen bir karakter dizgesidir. Karakter verisi CDATA bölümünde, CDATA bölümü kapama ayracı olan "]]>" dizgesini içermeyen bir karakter dizgesidir.

Öznitelik değerlerinin tek ve çift tırnakları içermesini sağlamak için, tek tırnak karakteri ('), "'" ile ve çift tırnak tarakteri ("), """ ile gösterilebilir.

2.5 Açıklamalar

Açıklamalar bir belge imlenim dışında her yerde bulunabilir; ek olarak, belge türü bildiriminin içinde dilbilgisi kurallarının izin verdiği yerlerde bulunabilir. Açıklamalar belgenin karakter verisinin bir parçası değillerdir; bir XML işlemci, bir uygulamanın açıklamaların metnini almasını mümkün kılmak için açıklamaları karakter verisinin bir parçası olarak değerlendirebilir SEÇİMLİK, fakat bu gerekli değildir. Uyumluluk için, "--" (çift tire) dizgesi açıklamaların içinde bulunmamalıdır ZORUNLU. Parametre öğelerine gönderimler, açıklamaların içinde tanınır olmamalıdır ZORUNLU.

Bir açıklama örneği:

<!-- <head> & <body> için bildirim -->

Açıklama sözdiziminin, bir açıklamanın ---> ile bitmesine izin vermediğine dikkat ediniz. Bu bakımdan aşağıdaki örnek iyi biçimli değildir.

<!-- B+, B veya B--->

2.6 İşlem Yönergeleri

İşlem yönergeleri (İng: Processing Instruction) belgelerde uygulamaya yönelik yönergelerin bulunmasını sağlar.

İşlem yönergeleri belgenin karakter verisinin bir parçası değillerdir, ama uygulamaya aktarılmaları gerekir ZORUNLU. İşlem yönergesi, yönergenin yönlendirildiği uygulamayı betimlemekte kullanılan bir hedefle (PIHedefi) başlar. "XML", "xml", ve benzerleri, bu belirtimin bu veya gelecek sürümlerinin standartlaşımı için ayrılıp kayıt altına alınmıştır. İşlem yönergelerinin biçimsel bildirimi için XML Gösterim mekanizması kullanılabilir. Parametre öğelerinin gönderimleri işlem yönergeleri içinde tanınır olmamalıdır ZORUNLU.

2.7 CDATA Bölümleri

CDATA bölümleri karakter verisinin her yerinde yer alabilir; imlenim olarak tanınmaması gereken karakterleri içeren metin bloklarını sarmalamakta kullanılır. CDATA bölümleri "<![CDATA[" dizgesi ile başlar ve "]]>"dizgesi ile biter:

Bir CDATA bölümünün içinde sadece CDATABitiş dizgesi imlenim olarak tanınır, dolayısıyla açılı sol ayraç ve ve-imi bölüm içinde birebir yer alabilir; "<" ve "&" biçiminde olmaları gerekmez (gerekmemeli). CDATA bölümleri birbirlerinin içinde bulunamazlar.

"<greeting>" ve "</greeting>" etiketlerinin imlenim olarak değil, karakter verisi olarak ele alındığı bir CDATA bölümü örneği:

<![CDATA[<greeting>Merhaba, Dünyalı!</greeting>]]> 

2.8 Önbölük ve Belge Türü Bildirimi

XML belgelerin kullanılan XML sürümünün belirtildiği bir XML bildirimi ile başlamaları ÖNERİlir. Örneğin, aşağıdaki eksiksiz bir XML belgesidir, iyi biçimlidir ama geçerli değildir:

<?xml version="1.0"?>
<greeting>Merhaba, Dünyalı!</greeting> 

keza bu da:

<greeting>Merhaba, Dünyalı!</greeting>

Bir XML belgedeki imlenimin işlevi belgenin saklatım ve mantıksal yapısını tanımlamak ve öznitelik isim-değer çiftlerini belgenin mantıksal yapısıyla ilişkilendirmektir. XML, mantıksal yapının kurallarını tanımlamak ve önceden tanımlanmış saklatım birimlerinin kullanımını desteklemek için belge türü bildirimi denen bir mekanizma sağlar. Bir XML belge, bir ilişkili belge türü bildirimine sahipse ve kendi içinde ifade edilen kurallara uygunsa, geçerlidir.

Belge türü bildiriminin belgedeki ilk elemandan önce yer alması ZORUNLUdur.

XML belge türü bildirimi bir belge sınıfı için dilbilgisi sağlayan imlenim bildirimlerini içerir veya bunları işaret eder. Bu dilbilgisi, belge türü bildirimi veya DTD (Document Type Definition kısaltması) olarak bilinir. DTD, imlenim bildirimlerini içeren bir harici altkümeyi (özel bir harici öğe çeşidi) işaret edebileceği gibi imlenim bildirimlerini bir dahili altküme olarak içerebilir veya her ikisini birden yapabilir.

Bir imlenim bildirimi ya bir öznitelik listesi bildirimi ya bir öğe bildirimi ya da bir gösterim bildirimidir. Bu bildirimler, aşağıda iyi biçimlilik ve geçerlilik kurallarında açıklandığı gibi tamamen veya kısmen parametre öğelerinde yer alabilirler. Daha fazla bilgi için 4 Fiziksel Yapılar bölümüne bakınız.

Yalnız dikkat edin, bir iyi biçimli belge belgetürübild içinde ya bir harici altkümeyi işaret etmeli ya bir dahili bir altkümeyi içermeli veya ikisini de yapmalıdır. Hiçbirinin olmaması iyi biçimlilik için olası değildir.

İmlenim bildirimleri tamamen veya kısmen parametre öğelerinin ikame metni içinde yer alabilir. Bu belirtimdeki tek tek tanım terimlerinin (elemanBild, ÖznitListBild, vs.) bundan sonraki sözdizimi tanımları, tüm parametre öğeleri içerildikten sonraki bildirimleri tanımlayacaktır.

Parametre öğesi gönderimlerinden dizgesel sabitlerin, işlem yönergelerinin, açıklamaların ve yoksayılan şart bölümlerinin (bkz, 3.4 Şart Bölümleri) içinde olanlar hariç, kalan hepsi DTD (dahili ve harici altkümeler ile harici parametre öğeleri) içinde her yerde tanınırlar (anlamlarını korurlar). Ayrıca, öğe değeri dizgesel sabitlerinde de tanınırlar. Parametre öğelerinin dahili altkümelerde kullanımı aşağıda açıklandığı gibi kısıtlanmıştır.

Geçerlilik kuralı: Kök Eleman Türü

belgetürübild içindeki Ad, kök eleman türündeki elemanla eşleşmelidir ZORUNLU.

Geçerlilik kuralı: Düzgün Bildirim/Parametre Öğesi İç İçeliği

Parametre öğesi ikame metni ile imlenim bildirimleri olması gerektiği biçimde iç içe olmalıdır ZORUNLU. Yani, bir imlenim bildiriminin ilk veya son karakteri gönderim yapılan parametre öğesi ikame metninin içinde yer alıyorsa, her ikisi de aynı ikame metninde içeriliyor olmalıdırlar ZORUNLU.

İyi biçimlilik kuralı: Dahili Altkümedeki Parametre Öğeleri

Dahili DTD altkümesinde, parametre öğesi gönderimleri, imlenim bildirimleri içinde yer almalıdır ZORUNLU; imlenim bildirimlerinin yer alabilecekleri her yerde yer alabilirler. (Bu, harici parametre öğeleri içinde veya harici altkümelerde yer alan gönderimlere uygulanmaz.)

İyi biçimlilik kuralı: Harici Altküme

Bir harici altküme (varsa), dışAltKüme sözdizimiyle eşleşmelidir ZORUNLU.

İyi biçimlilik kuralı: Bildirimler arasında Parametre Öğeleri

Bir BildAyr içindeki bir parametre öğesi gönderiminin ikame metni dışAltKümeBild sözdizimiyle eşleşmelidir ZORUNLU.

Dahili altküme gibi, bir BildAyr içinden gönderimde bulunulan bir harici altküme ve her harici parametre öğesi, boşluklar veya parametre öğesi gönderimleri arasına serpiştirilmiş imlenimBild tanım terimi tarafından izin verilen türlerdeki bir dizi eksiksiz imlenim bildiriminden oluşmalıdır. Harici altkümenin veya bu harici parametre öğelerinin içeriği kısmen şart bölümü oluşumu kullanılarak şartlı olarak yoksayılabilir; buna dahili altkümede izin verilmez ama dahili altkümeden atıf yapılan harici parametre öğelerinde izin verilir.

Harici altküme ve harici parametre öğeleri, dahili altkümedekilerden, parametre öğesi gönderimlerine imlenim bildirimlerinin arasında değil, içinde izin veriliyor olmasıyla da ayrıca farklıdırlar.

Belge türü bildirimine sahip bir XML belge örneği:

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE greeting SYSTEM "hello.dtd">
<greeting>Merhaba, Dünyalı!</greeting> 

Sistem belirteci "hello.dtd", belge için bir DTD adresi (veya bir tanım-yeri başvurusu) vermektedir.

Bildirimler bu örnekteki gibi yerel olarak da yapılabilir:

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<!DOCTYPE greeting [
  <!ELEMENT greeting (#PCDATA)>
]>
<greeting>Merhaba, Dünyalı!</greeting>

Harici ve dahili altkümelerin her ikisi de kullanılmışsa, dahili altküme, harici altkümeden önceymiş gibi ele alınmalıdır ZORUNLU. Bu, dahili altkümedeki öğe ve öznitelik listesi bildirimlerinin harici altkümedekilerden öncelikli olması demektir.

2.9 Tekbaşına Belge Bildirimi

XML işlemci tarafından uygulamaya aktarıldığından imlenim bildirimleri belge içeriğini etkileyebilir; örneğin, özniteliklerin öntanımlıları ve öğe bildirimleri. XML bildiriminin bir bileşeni olarak karşımıza çıkabilen tekbaşına belge bildirimi, belge öğesine veya parametre öğelerine harici bildirim olarak görünen bildirimlerin olup olmadığını bilgisini taşır. Bir harici imlenim bildirimi harici altkümede veya bir parametre öğesinin (dahili veya harici) içinde bulunan bir imlenim bildirimidir (geçerlilik sınaması yapmayan XML işlemciler parametre öğelerini de okumadıklarından bunlarda listeye dahildir).

Bir tekbaşına belge bildiriminde "yes" değeri, XML işlemciden uygulamaya aktarılan bilgiyi etkileyen hiçbir harici imlenim bildirimi olmadığı anlamına gelir. "yes" değeri ise böyle harici bildirimlerin olduğunu veya olabileceğini belirtir. Tek başına belge bildiriminin sadece harici bildirimlerin varlığının belirtisi olduğuna; bir belgede, harici öğelere gönderimlerin varlığının, bu öğeler dahili olarak bildirildiğinde belgenin tekbaşınalık halini etkilemeyeceğine dikkat ediniz.

Eğer hiçbir harici imlenim bildirimi yoksa, tekbaşına belge bildiriminin hiçbir anlamı yoktur. Eğer harici imlenim bildirimleri varsa fakat tekbaşına belge bildirimi yapılmamışsa değerin "no" olduğu varsayılır.

standalone="no" bildirimli bir XML belgesi, bazı ağ üzerinden teslimat uygulamaları tarafından talep edilmesi nedeniyle, algoritmik olarak bir tekbaşına belgeye dönüştürülebilir.

Geçerlilik kuralı: Tekbaşına Belge Bildirimi

Harici imlenim bildirimleri şunları içeriyorsa:

• öntanımlı değerlere sahip öznitelikler; eğer bu özniteliklere sahip elemanlar belgede bu öznitelikler belirtilmeksizin kullanılmışsa,

• öğeler (amp, lt, gt, apos, quot dışındakiler); eğer belgede bu öğelere gönderimler varsa,

• dizgecikli türde öznitelikler; öznitelik belgede, normalleştirilmesi halinde bildiriminin yokluğunda üretilenden farklı bir değer üretecek bir değerle kullanılmışsa,

• eleman içeriği bildirilmiş eleman türleri; bu türlerin gerçeklenenlerinden içlerinde doğrudan boşluk karakterleri kullanılmış olanlar varsa,

tekbaşına belge bildiriminin "no" değerine sahip olması ZORUNLUdur.

Tekbaşına belge bildirimli bir XML bildirimi örneği:

<?xml version="1.0" standalone='yes'?>

2.10 Boşlukların İşlenmesi

İmlenimden bağımsız olarak okunabilirliği arttırmak için XML belgeler düzenlenirken "boşluk karakterleri" (boşluklar, sekmeler, boş satırlar) bol bol kullanılır. XML belgenin dönüşeceği belgede böyle boşlukların istenmediği ve/veya özellikle korunmasının istendiği içerikler (şiir, kaynak kod gibi) olacaktır.

Bir XML işlemcinin imlenime ait olmayan tüm karakterleri uygulamaya aktarması ZORUNLUdur. Ayrıca, bir geçerlilik denetimi yapan XML işlemcinin bu karakterlerin eleman içeriğinde bulunan boşluk karakterlerinden olup olmadıkları konusunda da uygulamayı bilgilendirmesi ZORUNLUdur.

İçeriğindeki boşlukların korunması gereken elemanlar bunu uygulamaya, xml:space adlı özel bir öznitelikle bildirebilirler. Geçerli belgelerde, bu özniteliklerin, diğerleri gibi kullanıldıkları takdirde bildirilmeleri ZORUNLUdur. Bildirilirken, değeri bir sayısı sabit tür olarak, "default" ve "preserve" değerlerinden biri veya ikisiyle birden bildirilmelidir. Örnek:

<!ATTLIST manzume  xml:space (default|preserve) 'preserve'>

<!ATTLIST kaynakkod xml:space (preserve) #FIXED 'preserve'>

"default" değeri, bu eleman için uygulamaca kabul edilen boşluk karakterleri işleme kipinin uygun olacağını; "preserve" değeri ise, uygulamanın boşluk karakterlerinin oluşturduğu boşlukları korumasının istendiğini belirtir. Bildirilen isteğin, elemanın içeriğindeki tüm elemanlara (onlarda ayrıca birer xml:space özniteliği bulunmadıkça) uygulanacağı varsayılır. Bu belirtim xml:space özniteliğine "default" ve "preserve" dışında anlamlı bir değer atamaz. Başka değerlerin belirtilmesi bir hatadır; XML işlemci hatayı raporlayabileceği gibi SEÇİMLİK, öznitelik belirtimini yoksayarak veya hatalı değeri uygulamaya raporlayarak hatadan kurtulabilir SEÇİMLİK. Uygulamalar hatalı değerleri reddedebilir veya yoksayabilir.

Bir belgenin kök elemanının, bu öznitelik için bir değer sağlanmadıkça veya öznitelik bir öntanımlı değerle bildirilmiş olmadıkça, uygulamanın boşluk işleme ile ilgili olarak uygulamaya hiçbir istek bildirmek zorunda olmadığı varsayılır.

2.11 Satırsonlarının İşlenmesi

XML çözümlü öğeleri genellikle, düzenleme kolaylığı bakımından satırlar halinde düzenlenmiş dosyalardan oluşur. Bu satırlar genellikle satırsonu (#xA) ve satırbaşı (#xD) karakterlerinin biri veya ikisi kullanılarak birbirlerinden ayrılırlar.

Uygulamaların görevlerini basitleştirmek için XML işlemci girdideki harici çözümlenmiş öğelerde (belge öğesini de içererek) bulunan tüm satırsonları, girdi çözümlenmeden önce, iki karakterlik #xD #xA dizilimi ve ardından bir #xA gelmeyen #xD karakteri tek bir #xA karakterine dönüştürülerek normalleştirilmiş gibi davranmalıdır ZORUNLU.

2.12 Dilin Belirtilmesi

Belge işlemede genellikle, içeriğin yazıldığı doğal ve biçimsel dili bilmek yararlıdır. Bir XML belgedeki elemanların öznitelik değerlerinde ve içeriğinde kullanılan dili belirtmek için belgeye xml:lang isimli özel bir öznitelik yerleştirilebilir. Geçerli bir belgede bu özniteliğin, diğerleri gibi, kullanılmışsa bildirilmiş olması ZORUNLUdur. Özniteliğin değeri olarak [IETF RFC 3066] (Dil Tanıtım Yaftaları) veya bir ardılı tarafından tanımlanmış dil belirteçlerinden biri veya boş dizge belirtilebilir.

(33'ten 38'e kadar olan tanım terimleri silindi.)

Örnek:

<p xml:lang="en">The quick brown fox jumps over the lazy dog.</p>
<p xml:lang="en-GB">What colour is it?</p>
<p xml:lang="en-US">What color is it?</p>
<sp who="Faust" desc='leise' xml:lang="de">
  <l>Habe nun, ach! Philosophie,</l>
  <l>Juristerei, und Medizin</l>
  <l>und leider auch Theologie</l>
  <l>durchaus studiert mit heißem Bemüh'n.</l>
</sp>

xml:lang tarafından belirtilen dil, belirtildiği elemana (özniteliklerinin değerleri dahil) ve içindeki tüm elemanlara (xml:lang belirtilmiş iç elemanlar hariç) uygulanır. Özellikle, B elemanını kapsayan bir A elemanındaki bir xml:lang belirtimi, B elemanındaki xml:lang özniteliğinde başka bir dil belirtmeksizin, boş değer belirterek, B elemanı için değiştirilebilir. B elemanının içeriği, sanki üstküme elemanlarında veya kendisinde hiç xml:lang belirtilmemiş gibi hiçbir dil içeriğiyle ilişkilendirilmez. Uygulamalar, hangi elemanların öznitelik değerlerinin ve hangi içerik parçalarının, belirtildiği takdirde, xml:lang ile belirtilen dile bağlı olarak ele alınacağını kendileri saptar.

Not:

Dil bilgisi ayrıca, (HTTP veya MIME gibi) harici aktarım protokollerince de sağlanmış olabilir. Bu olduğu takdirde, bu bilgi XML uygulamalarınca kullanılabilir, ancak yerel olarak sağlanmış bir xml:lang özniteliği ile belirtilen bir değerin bu değeri değiştireceği varsayılmalıdır.

xml:lang için basit bir bildirim şöyle olabilir:

xml:lang CDATA #IMPLIED

Ancak, eğer uygunsa, özel öntanımlı değerler ayrıca verilebilir. İngiliz öğrenciler için Fransız şiirlerinin bir kolleksiyonu ile İngilizce olan tefsirler ve notlar xml:lang özniteliği şöyle bildirilebilir:

<!ATTLIST manzume   xml:lang CDATA 'fr'>
<!ATTLIST tefsir  xml:lang CDATA 'en'>
<!ATTLIST not   xml:lang CDATA 'en'>

3.1 Başlangıç, Bitiş ve Boş-Eleman Etiketleri

Boş olmayan her XML elemanının başlangıcı bir başlangıç etiketi ile imlenir.

Başlangıç ve bitiş etiketindeki Ad, elemanın türünü verir. Ad-ÖznitDeğeri çiftine elemanın öznitelik belirtimi, her çiftteki Ada öznitelik adı ve ÖznitDeğeri (' veya " ayraçları arasındaki metin) içeriğine de öznitelik değeri denir. Bir başlangıç etiketindeki veya bir boş etiketteki öznitelik belirtimlerinin sırasının önemsizliğine dikkat ediniz.

İyi biçimlilik kuralı: Eşsiz Öznitelik Belirtimi

Bir öznitelik ismi aynı başlangıç veya boş eleman etiketinde birden fazla yer almamalıdır ZORUNLU.

Geçerlilik kuralı: Öznitelik Değerinin Türü

Öznitelik bildirilmiş olmalıdır ZORUNLU; değeri onun için bildirilmiş türde olmalıdır ZORUNLU. (Öznitelik türleri için 3.3 Öznitelik Listesi Bildirimleri bölümüne bakınız.)

İyi biçimlilik kuralı: Harici Öğe Gönderimleri Olmamalı

Öznitelik değerleri doğrudan veya dolaylı olarak harici öğelere öğe gönderimleri içermemelidir ZORUNLU.

İyi biçimlilik kuralı: Öznitelik Değerleri < İçermemeli

Bir öznitelik değeri içinde doğrudan veya dolaylı olarak atıfta bulunulmuş bir öğenin ikame metni bir < içermemelidir ZORUNLU.

Bir başlangıç etiketi örneği:

<termdef id="dt-dog" term="köpek">

Bir başlangıç etiketi ile başlayan her elemanın sonu, başlangıç etiketinde belirtilen eleman türünü yansıtan ismi içeren bir bitiş etiketi tarafından imlenir:

Bir bitiş etiketi örneği:

</termdef>

Başlangıç ve bitiş ekiketleri arasındaki metine elemanın içeriği denir:

Hiç içeriği olmayan eleman boştur. Bir boş eleman ya bir başlangıç etiketinin hemen ardına bir bitiş etiketi yerleştirerek ya da bir boş eleman etiketi ile gösterilir. Bir boş eleman etiketi özel bir biçime sahiptir:

Boş eleman etiketi EMPTY anahtar sözcüğüyle bildirilmiş olsun ya da olmasın hiçbir içeriğe sahip olmayan her eleman için kullanılabilir. Birlikte çalışabilirlik için, boş eleman etiketi sadece ve sadece EMPTY bildirimli elemanlar için kullanılmalıdır ÖNERİ.

Boş eleman örnekleri:

<IMG align="left"
 src="http://www.w3.org/Icons/WWW/w3c_home" />
<br></br>
<br />

3.2 Eleman Türü Bildirimleri

XML belgenin eleman yapısı, geçerlilikle ilgili amaçlara yönelik olarak, eleman türü ve öznitelik listesi bildirimleri kullanılarak kısıtlanabilir. Bir eleman türü bildirimi elemanın içeriğini kısıtlar.

Eleman türü bildirimleri çoğunlukla elemanın çocukları olan eleman türlerini kısıtlar. Seçim kullanıcının olmak üzere, bir XML işlemci, bir bildirimin hakkında hiçbir bildirimin yapılmadığı bir elemanı içermesi ama bunun bir hata olmaması durumunda bir uyarı verebilir SEÇİMLİK.

Bir eleman türü bildiriminin biçimi:

Burada Ad bildirdiği elemanın türüdür.

Geçerlilik kuralı: Eşsiz Eleman Türü Bildirimi

Bir eleman türü birden fazla bildirilmemelidir ZORUNLU.

Eleman türü bildirimi örnekleri:

<!ELEMENT br EMPTY>
<!ELEMENT p (#PCDATA|emph)* >
<!ELEMENT %name.para; %content.para; >
<!ELEMENT container ANY>

<!ELEMENT spec (front, body, back?)>
<!ELEMENT div1 (head, (p | list | note)*, div2*)>
<!ELEMENT dictionary-body (%div.mix; | %dict.mix;)*>

<!ELEMENT p (#PCDATA|a|ul|b|i|em)*>
<!ELEMENT p (#PCDATA | %font; | %phrase; | %special; | %form;)* >
<!ELEMENT b (#PCDATA)>

3.3 Öznitelik Listesi Bildirimleri

Öznitelikler isim-değer çiftlerini elemanlarla ilişkilendirmek için kullanılmalıdır. Öznitelik belirtimleri başlangıç etiketleri ve boş eleman etiketleri dışında gözükmemelidir ZORUNLU; bu nedenle, bunları eşleştirmek için 3.1 Başlangıç, Bitiş ve Boş-Eleman Etiketleri bölümündeki sözdizimi tanımları kullanılır. Öznitelik listesi bildirimlerinin kullanım yerleri:

• Belli bir eleman türüne ait öznitelik kümesini tanımlamak için.

• Bu öznitelikler için tür kuralları oluşturmak için.

• Özniteliklere öntanımlı değerler sağlamak için.

Öznitelik listesi bildirimleri ile ad, veri türü ve belli bir eleman türü ile ilişkili öznitelikler için (varsa) öntanımlı değer belirtilir:

ÖznitListBild sözdizimi tanımındaki Ad bir eleman türüdür. Seçim kullanıcının olmak üzere, bir XML işlemci, eğer bir öznitelik, bildirilmemiş bir eleman türü için bildirilmişse uyarı verebilir SEÇİMLİK, fakat bu bir hata değildir. ÖznitListBild sözdizimi tanımındaki Ad özniteliğin ismidir.

Bir eleman türü için birden fazla ÖznitListBild varsa bunların içerikleri birleştirilir. Bir eleman türünün aynı özniteliği için birden fazla bildirim varsa, ilk bildirim dışındakiler yok sayılır. Birlikte çalışabilirlik için, DTD yazarları belli bir eleman türü için en fazla bir öznitelik listesi bildirimi, bir öznitelik listesi bildirimindeki belli bir öznitelik ismi için en fazla bir öznitelik tanımı ve her öznitelik listesi bildiriminde en az bir öznitelik tanımı yapmayı tercih edebilir. Birlikte çalışabilirlik için, seçim kullanıcının olmak üzere, bir XML işlemci, bir eleman türü için birden fazla öznitelik listesi bildirimi veya bir öznitelik için birden fazla öznitelik tanımı varsa, bir uyarı verebilir SEÇİMLİK, fakat bu bir hata değildir.